Over

Knooppunt Kleinpolderplein bij Rotterdam, waar de A13 aansluit op de A20 en het onderliggend wegennet.

Cijfers en verkeer

In de jaren '10 heb ik me uit interesse gaandeweg steeds meer verdiept in verkeer, en de grootheden die daarin spelen. Met de opkomst van steeds meer open data en enige handigheid in Excel gaat er een wereld aan onderzoeksmogelijkheden open. Dat deed ik al regelmatig, toen ik de suggestie kreeg om daar eens een website over te beginnen. Een ontzettend leuk idee, wat een tijdje op de plank lag voor het in 2019 zo ver was. Ik hoop hier verrassende inzichten te delen, een bijdrage te leveren aan het publieke debat en ben uiteraard -binnen mijn capaciteiten- ook beschikbaar voor het uitwerken van advies over een bepaalde situatie.

17 miljoen verkeersdeskundigen

Het verkeer is zo'n onderwerp waar iedereen wel iets van vindt. Niet gek ook, want de meeste mensen hoeven hun voordeur maar achter zich dicht te trekken, of ze zitten er al middenin. En wie zo onderweg is naar het werk, boodschappen gaat doen, of een bezoekje aan oma brengt, doet onderweg veel waarnemingen. Zo worden veel zaken vastgesteld, geïnterpreteerd en uitgesproken: "Het is de laatste tijd erg druk op de snelweg", "Er wordt hier ontzettend hard gereden", "Dat kruispunt is onveilig.", en ga zo maar door. Een wethouder zei ooit lachend tegen me: "We hebben in Nederland 17 miljoen verkeersdeskundigen!"

Objectieve cijfers?

Om te weten wat er op de weg allemaal speelt, is er echter meer nodig dan een ritje in de file, een fietstocht door het dorp of een wandeling langs een verkeerslicht. Veel waarnemingen zijn namelijk subjectief, terwijl je pas zinnige uitspraken kunt doen als je waarnemingen objectiveert. En zelfs dan schuilt er nog steeds het gevaar van te snelle conclusies. Dat zie je altijd goed wanneer het CBS, het ministerie of een andere instantie verkeersgerelateerde cijfers publiceert. Nog binnen het uur vallen nieuwsredacties over elkaar heen om maar als eerste de duiding op hun website te hebben staan, als het even kan met een ronkende kop en een stevig citaat. Dat de berichtgeving vaak nauwelijks aansluit op de feiten, is niet relevant. En als er nog een wat genuanceerder verhaal op volgt, staat dat ergens halverwege de krant, inmiddels overstemd door actuelere thema's.

Het duiden van cijfers - drie statistische valkuilen

Toch is het niet onbelangrijk om cijfers op de juiste manier te duiden. Zelfs bij zaken die op het eerste gezicht heel logisch verband lijken te houden, kan schijn bedriegen. Van de colleges statistiek op de universiteit zijn bij mij drie onderwerpen sterk blijven hangen. Vaak hoef je maar een krant open te slaan om een fout in een van die drie te vinden:
  1. Cum hoc ergo propter hoc, Latijn voor 'met dit, dus vanwege dit'. Ook wel geduid als 'correlatie is nog geen oorzakelijk verband'. Niet zelden zijn waargenomen verbanden het gevolg van een derde variabele die beide reeksen beïnvloedt, of worden oorzaak en gevolg omgedraaid.
  2. Schijncorrelatie: deze lijkt wat op de eerste, met dat verschil dat in dit geval twee meetreeksen volkomen toevallig een gelijke ontwikkeling tonen. Een aardige tip is de website 'Spurious correlations', die vol staat van voorbeelden zoals het duidelijke verband in de VS tussen de jaarlijkse gemiddelde consumptie van kaas en het aantal mensen dat een val van de trap niet overleeft.
  3. Simpsons paradox, waarbij cijfers in het totaalbeeld de ene groep het beter lijkt te doen, maar waar bij een onderverdeling in categorieën deze 'winnaar' ineens overal als slechtste uit de bus komt. Traditioneel wordt de vergelijking gemaakt met een lokaal en een specialistisch ziekenhuis, waar de slagingskans voor zowel lichte als zware operaties beter is in het academisch ziekenhuis. Omdat het lokale ziekenhuis echter relatief veel minder zware operaties doet, valt hun gemiddelde slagingspercentage echter hoger uit.
Naast dergelijk statistisch gezichtsbedrog, komt het natuurlijk ook voor dat uitspraken zonder enige onderbouwing worden gedaan. In die gevallen is het weliswaar eenvoudig om met een simpele berekening te laten zien dat het niet klopt, maar gelijk hebben is nog altijd wat anders dan gelijk krijgen. Zeker als mensen erg overtuigd zijn van hun standpunt.